Column Kaatje Knip: Noaberschap is meer dan alleen praten

In Oldenzaal zijn de afgelopen jaren verschillende mooie initiatieven ontstaan die laten zien dat er aandacht is voor mensen met dementie en hun naasten. Zo was er een tijdje een mannenpraattafel, waar ontmoeting en gesprek centraal stonden. Dit behoort helaas alweer tot het verleden. En ik denk aan het dementievriendelijk ondernemen, waarbij het personeel van Bakker Frans en zijn team zich certificeerden om een dementievriendelijke bakkerij te zijn (2020).

Toch zijn er sindsdien maar weinig ondernemers geweest die dit goede voorbeeld gevolgd hebben. En het zijn niet alleen de ondernemers die het nalaten. Zo is ook het dementievriendelijke meezingkoor ‘Vergeet mij niet’ van destijds allang weer vergeten.

Recent is een nieuw initiatief gestart: de Facebookpagina Noaberhulp Oldenzaal. Een initiatief dat inzet op omzien naar elkaar. Het zijn waardevolle projecten, geboren uit betrokkenheid en goede intenties. Toch wringt er iets: er is veel opgestart door de jaren heen, maar weinig wordt structureel doorgezet. Wanneer het aankomt op continuïteit en lange adem, lijkt het alsof mensen met dementie en hun mantelzorgers langzaam aan hun lot worden over gelaten.

Initiatieven starten vaak enthousiast, met aandacht in de media en steun van een kleine groep kartrekkers. Maar na verloop van tijd vallen ze stil door gebrek aan structurele financiering, onvoldoende vrijwilligers of het ontbreken van duidelijke regie. Het gevolg is versnippering, losse projecten zonder samenhang, die komen en gaan, terwijl dementie blijft en zelfs toeneemt.

De verwachting is dat het aantal mensen met dementie flink zal stijgen de komende jaren. Er zijn nu 320.000 mensen met dementie in ons land. Alzheimer Nederland verwacht dat dit aantal door vergrijzing in 2050 stijgt tot ruim 610.000 mensen. Het aantal mensen met dementie stijgt ook in Oldenzaal. Door vergrijzing en een hogere levensverwachting krijgt vrijwel iedere familie er vroeg of laat mee te maken. Statistisch krijgt één op de 5 mensen dementie; bij vrouwen is dit zelfs 1 op de 3 volgens Alzheimer Nederland.

Dementie is geen randverschijnsel meer, maar een maatschappelijke realiteit. Juist daarom is het zorgelijk dat initiatieven slinken in plaats van groeien. Mensen met dementie hebben geen baat bij tijdelijke projecten; zij hebben behoefte aan een stabiele, veilige en begripvolle omgeving waarin zij zo lang mogelijk mee kunnen blijven doen. Dementievriendelijkheid vraagt om meer dan losse acties. Het vraagt om een visie op de lange termijn en om samenwerking tussen gemeente, zorgorganisaties, welzijnsinstellingen, ondernemers en inwoners. De mannenpraattafel, het meezingkoor en dementievriendelijk ondernemen zouden geen eilandjes moeten zijn, maar onderdelen van één groter geheel. Een netwerk waarin mensen met dementie zichtbaar blijven en waar mantelzorgers ondersteuning vinden voordat zij overbelast raken.

Daarnaast is erkenning van vrijwilligers en initiatiefnemers cruciaal. Veel projecten draaien op een kleine groep bevlogen mensen. Als zij afhaken, valt alles stil. Dat mag niet gebeuren. Structurele ondersteuning, zowel financieel als organisatorisch, is noodzakelijk om deze initiatieven toekomstbestendig te maken. Niet steeds opnieuw het wiel uitvinden, maar versterken wat er al is. Noaberhulp is een prachtig Twents begrip, maar noaberschap vraagt ook om verantwoordelijkheid nemen wanneer het moeilijk wordt. Juist mensen met dementie dreigen tussen wal en schip te vallen, omdat zij zelf steeds minder in staat zijn hun stem te laten horen. Dat maakt het onze gezamenlijke taak om die stem te blijven vertegenwoordigen.

Het is tijd dat Oldenzaal niet alleen bekendstaat om het starten van goede initiatieven, maar ook om het vasthouden eraan. Dementie verdwijnt niet, en de mensen die ermee leven evenmin. Zij horen bij onze stad. Door nu te investeren in duurzame, samenhangende initiatieven laten we zien dat dementievriendelijkheid geen tijdelijk project is, maar een blijvende keuze voor menselijkheid en solidariteit.

Ook geïnspireerd? Kijk op www.alzheimer-nederland.nl voor uitleg over het thema de dementievriendelijke samenleving.

Kaatje Knip